See it , be it – gastblog Jozefien Daelemans

Screen Shot 2018-05-04 at 17.56.17Als kind speelde ik met mijn broer en zus de populaire serie ‘The A-team’ na. Mijn zus, de oudste van de kinderen, was uiteraard Hannibal, de leider van de groep. Mijn broertje, toen een struise jongen met piekjeshaar, was B.A. Barracus. En ik was altijd Murdock, de lolbroek van de bende. Ik hield van grappige personages, al waren de meeste grappenmakers in films en series altijd jongens en mannen.

Zo vereenzelvigde ik me als meisje en jonge vrouw wel vaker met mannelijke televisiehelden. ‘E.T’., ‘Back tot the Future’, ‘Stand By Me’, ‘Karate Kid’, ‘The Goonies’ of ‘Hook’… Alle films die me gevormd hebben als kind, die me dingen leerden over vriendschap, je angsten overwinnen en volwassen worden, werden me verteld door de ogen van een jongen of een man. Niet verwonderlijk dus dat ik er op mijn elfde uitzag als een halve jongen, met een ‘broske’ en een jeans salopet.

Het is ook niet vreemd dat ik opkeek naar voornamelijk mannelijke filmhelden, aangezien 85% van alle hoofdrolspelers in films mannen zijn. Het aanbod aan vrouwelijke rolmodellen is beduidend kleiner. Vrouwen worden niet alleen minder gerepresenteerd (slechts 24% van alle mensen die aan het woord en in beeld komen in de media zijn vrouwen), ze worden vaak ook erg stereotiep gerepresenteerd. Een vrouw is in films vaak niet meer dan de love interest van de hoofdrolspeler, de bemoeizieke moeder of vervelende buurvrouw met slechts enkele lijnen tekst. Om over reclame nog maar te zwijgen: slechts 3% van de reclame toont vrouwen in leidinggevende rollen, 2% van de spots en advertenties tonen intelligente vrouwen en slechts in 1% mogen vrouwen een keertje een komische rol vervullen.

Vraag aan een kind om een wetenschapper of dokter te tekenen en in de meeste gevallen zal je een prent van een man krijgen als resultaat. De denkbeelden die in onze hoofden zitten, zijn vaak erg vastgeroest, maar  stroken totaal niet meer met de realiteit. Er studeren vandaag 19% meer hoogopgeleide vrouwen af dan mannen. Ongeveer de helft van de specialisten in geneeskunde in België is vandaag een vrouw. Waar zijn ze in de beelden die we dagelijks om ons heen te zien krijgen?

Door mijn ervaring als art-director ben ik ervan overtuigd dat de beelden die we elke dag bewust en onbewust in ons opnemen ontzettend veel impact hebben op hoe we naar onszelf kijken. En dat kan zowel een positief als een negatief effect hebben. Studies wijzen keer op keer uit dat onrealistische schoonheidsidealen beperkend werken bij jonge meisjes. Het ondermijnt hun zelfvertrouwen en geeft hen een blijvend gevoel van ‘niet goed genoeg zijn’, ook op andere vlakken dan hun uiterlijk. Jonge meisjes willen zich graag verstoppen en hebben moeite met zichzelf te tonen wanneer ze niet volledig aan het perfecte plaatje beantwoorden. Maar omgekeerd kunnen de juiste rolmodellen ook empoweren.

En dat zie je heel letterlijk in de resultaten van een experiment dat werd uitgevoerd in een Zwitserse Universiteit. Aan zowel mannelijke als vrouwelijk studenten werd gevraagd een lezing te geven aan hun medestudenten. Achter in de zaal, in het blikveld van de sprekers, hingen afwisselend posters van mannelijke en vrouwelijke leiders zoals Hillary Clinton, Angela Merkel en Bill Clinton. Achteraf werden de studenten beoordeeld op hun sprekerskwaliteiten door het publiek. De mannelijke studenten brachten het er telkens even goed vanaf, of er nu een poster van Hillary of Bill hing. Maar opmerkelijk was dat de vrouwelijke studenten veel beter presteerden wanneer ze vanuit hun ooghoek keken naar een afbeelding van een vrouwelijke leidersfiguur. Onbewust gaf hen dat voldoende kracht om zelf beter, overtuigender en zelfs langer te spreken dan wanneer ze keken naar een kale muur of een afbeelding van een mannelijke president. See it, be it. Dat kan je hier vrij letterlijk nemen.

Stel je eens voor wat de impact zou zijn wanneer vrouwen vaker verschillende rolmodellen te zien kregen, in de openbare ruimte, op televisie, online, op podia. Ze zouden hun schroom en onzekerheid achterwege laten en zich ten volle durven ontplooien.

Gelukkig is er de voorbije jaren al veel vooruitgang geboekt op gebied van beeldvorming. Denk aan series als ‘Orange is the New Black’, ‘House of Cards’ en ‘Game of Thrones’, met sterke vrouwelijke leads. Films met vrouwelijke hoofdrolspelers en goed uitgewerkte vrouwelijke personages doen het ook erg goed aan de kassa. In de top 3 van films die het meeste geld opbrachten in 2017 staan 2 films met een vrouwelijke hoofdrolspelers. Als de kassa rinkelt, zullen de producers en filmhuizen wel volgen. En zullen we meer films te zien krijgen als  ‘Wonderwoman’ en ‘Hidden Figures’.

Natuurlijk zijn films, posters en reclame niet voldoende om vrouwen vooruit te helpen in de maatschappij. Maar ik geloof, net als schrijfster Caitlin Moran, dat feminisme werkt als een lappendeken, waarbij we allemaal ons steentje bijdragen om zo tot een groter, mooier geheel te komen.

Er valt nog heel wat werk te doen op gebied van vrouwenrechten in allerlei sectoren. Denk maar aan de hoge cijfers inzake seksueel geweld tegen vrouwen, de loonkloof, het latente of uitgesproken seksisme op de werkvloer, en zelfs het beperkte vaderschapsverlof voor mannen. Maar ieder van ons kan een rol spelen om daar iets aan te veranderen, op zijn of haar manier. Het lapje dat ik aan de deken die feminisme is wil breien, beperkt zich tot beeldvorming. Daarin wil ik het verschil maken.

Het is dan ook mijn missie als feministe en bladenmaker om de mal waarin vrouwen vandaag moeten passen te doorbreken en het aanbod van wat zij kunnen zijn en mogen zijn uit te breiden van een light slaatje naar een uitgebreid buffet. We kunnen het fenomeen van beperkte representatie bekijken als een probleem, maar ik bekijk het liever als een opportuniteit. Er zijn nog zo veel verhalen te vertellen van vrouwen die vandaag niet in de mal passen. Van wetenschappers, dokters en ministers tot comedians, uitvinders of ondernemers. En er is een groot publiek dat zit te wachten op deze verhalen en dat klaar is om zichzelf terug te zien in de verhalen die onze samenleving vertelt. Zodat onze meisjes geen jongen meer moeten spelen wanneer ze hun favoriete personage willen zijn. Ik kan alvast niet wachten.

Jozefien Daelemans

Oprichter en Captain bij Charlie Magazine